ÍSLENSK FRAMLEIÐSLA FRÁ 1944
Hringrás sem hófst árið 1944
Í meira en 80 ár hefur Málmsteypan breytt brotamálmum í ný verðmæti fyrir íslenskt samfélag. Saga fyrirtækisins hófst í vöruskorti stríðsáranna en í dag er Málmsteypan elsta starfandi endurvinnslufyrirtæki landsins og eina fyrirtækið á Íslandi sem framleiðir brunnlok, niðurföll og stofnlok.
1939–1944 · Upphafið
Á árum síðari heimsstyrjaldarinnar ríkti mikill vöruskortur á Íslandi. Alþjóðlegar aðfangaleiðir höfðu raskast og framleiðsla erlendis beindist að þörfum stríðsins. Margt sem áður hafði verið flutt inn varð skyndilega ófáanlegt.
Við þessar aðstæður sáu Jón silfursmiður og sonur hans, Þorgrímur Jónsson, tækifæri í því sem aðrir litu á sem afganga. Þeir smíðuðu eigin bræðsluofn og hófu að steypa nytjahluti úr afgangsmálmum.
Árið 1944 var Málmsteypan formlega stofnuð í litlum skúr að Laugarmýrarbletti 32 í Laugarnesi. Fyrstu árin voru pönnukökupönnur, pottar og aðrir nauðsynlegir heimilishlutir uppistaðan í framleiðslunni.
Þar var lagður grunnur að hugmyndafræði sem hefur fylgt fyrirtækinu allar götur síðan: að nýta hráefni sem fellur til hér á landi og breyta því í vörur sem samfélagið þarfnast.
1944–2000 · Þróunin
Eftir því sem íslenskt samfélag stækkaði og innviðir landsins þróuðust breyttist framleiðsla Málmsteypunnar með.
Árið 1962 hófst framleiðsla á niðurföllum og götulokum. Þessi vöruflokkur varð fljótt einn af hornsteinum starfseminnar og er það enn í dag.
Árið 1973 flutti fyrirtækið í stærra húsnæði að Hyrjarhöfða 9 og á sama tíma hófst framleiðsla sérhæfðra rekstrarvara fyrir stóriðju. Árið 1996 var fjárfest í efnagreiningartæki sem gjörbreytti gæðaeftirliti. Handverksþekkingin sem fyrirtækið hafði byggt upp varð þannig að sífellt öflugri iðnaðarframleiðslu.
Um aldamótin flutti Málmsteypan í núverandi húsnæði að Miðhrauni 6. Með sjálfvirkri mótalínu og stórum bræðsluofni umbreyttist framleiðslan úr hefðbundinni handverksframleiðslu í fullbúið iðnaðarferli með mun meiri framleiðslugetu.
Steypt mót
Búnaður í stóriðju
Mæling og gæðaeftirlit
Bræðsla og mótalína
Úr myndasafni Málmsteypunnar
Tímalína
Jón Jónsson silfursmiður og sonur hans Þorgrímur stofna fyrirtækið að Laugarmýrarbletti 32 í Laugarnesi. Búsáhöld úr áli og kopar.
Þorgrímur endurhannar pönnukökupönnuna og gefur henni rennt beykiskaft.
Stálmót af pönnunni margfaldar framleiðslugetuna. Pönnurnar framleiddar í þúsundavís.
Framleiðsla niðurfalla, brunnkarma og loka úr grájárni hefst fyrir sveitarfélög og verktaka.
Snúningsbræðsluofn smíðaður eftir teikningum Þorgríms — 600 kg af járni í hverri bræðslu.
Framleiðsla rekstrarvara fyrir Ísal hefst á upphafsárum álversins.
Flutningur að Hyrjarhöfða 9 í Reykjavík. Stærra og hentugra húsnæði markar straumhvörf.
Íslenska járnblendifélagið, síðar Elkem, bætist í hóp viðskiptavina við gangsetningu.
Önnur kynslóð tekur til starfa. Mótavél, rennibekkur og rafmagnsspanofn efla framleiðsluna.
Fyrirtækinu breytt í einkahlutafélag. Starfsmannafjöldi hefur fjórfaldast á einum áratug.
Framleiðsla á seigjárni hefst og fyrstu rannsóknarverkefnin í efnistækni.
Efnagreiningartæki gjörbreytir gæðaeftirliti. Staghús fyrir Landsvirkjun og sogrör fyrir Norðurál.
Flutningur í sérhannað 1.400 m² húsnæði að Miðhrauni 6 í Garðabæ.
Ný heildstæð mótunarlína tekin í notkun. Þorgrímur lætur af daglegum störfum, 81 árs.
Innflutnings- og endursölusvið stofnað til að styðja við eigin framleiðslu.
Aukin umsvif fyrir stóriðju, nýtt efnagreiningartæki og framleiðsla fyrir PCC á Húsavík.
Samfelldum 75 ára fjölskyldurekstri lýkur og Alfa Framtak kaupir Málmsteypuna.
Umfangsmikil endurnýjun framleiðslubúnaðar.
Stjórnendur Málmsteypunnar kaupa félagið.
Nýtt samkeppnisumhverfi
Um svipað leyti jókst innflutningur á járnsteypu frá lágkostnaðarríkjum verulega. Til að mæta breyttu samkeppnisumhverfi, breikka þjónustuna og viðhalda innlendri framleiðslu hóf Málmsteypan að flytja inn fráveitu- og innviðavörur samhliða eigin framleiðslu.
Fyrirtækið þróaðist þannig úr hefðbundinni málmsteypu í heildstæðan birgi fyrir fráveitu, veitur og aðra innviði – án þess að gefa eftir sérstöðu íslensku framleiðslunnar.
Árið 2019 lauk samfelldum 75 ára fjölskyldurekstri þegar fjölskyldan seldi fyrirtækið fjárfestingarsjóði á vegum Alfa Framtaks. Árið 2025 keyptu stjórnendur Málmsteypunnar félagið af Alfa Framtaki.
Fráveitu- og innviðavörur á lager
Nýr kafli hófst í sögu Málmsteypunnar.
2022–2023 · Endurnýjun
Á árunum 2022–2025 var ráðist í umfangsmikla endurnýjun á framleiðslunni. Nánast allur helsti framleiðslubúnaður var endurnýjaður og fjárfestingar frá árinu 2022 nema samtals meira en 250 milljónum króna.
Fjárfestingarnar hafa skilað aukinni framleiðslugetu, meiri hagkvæmni og lægra kolefnisspori. Samhliða hefur gæðaeftirlit verið eflt og ráðist í fjölmörg umbótaverkefni sem hafa aukið gæði, stöðugleika og áreiðanleika framleiðslunnar.
Í dag framleiðir Málmsteypan meira en 13.000 vörur á ári og endurvinnur yfir 600 tonn af brotajárni.
Málmsteypan í tölum
80+ ár
Í íslenskri framleiðslu
600+ tonn
Af brotajárni endurunnin árlega
13.000+
Vörur framleiddar árlega
250+ m.kr.
Fjárfest í framleiðslunni frá 2022
Hringrásarhagkerfið
Járn og stál hafa einstaka eiginleika í hringrásarhagkerfinu. Efnið má endurbræða aftur og aftur án þess að grunneiginleikar þess glatist. Í sumum tilfellum er jafnvel hægt að bæta eiginleika efnisins í endurvinnsluferlinu.
Þetta gerir brotajárn að verðmætu hráefni fremur en úrgangi. World Steel Association lýsir stáli sem varanlegu efni í hringrásarhagkerfinu vegna þess að það heldur eiginleikum sínum við endurvinnslu.
Á hverju ári fellur til mikið magn af brotajárni á Íslandi. Verulegur hluti þess er fluttur úr landi til endurvinnslu. Þá bætist flutningur við kolefnissporið og endanleg umhverfisáhrif ráðast meðal annars af því hvaða orkugjafar eru notaðir við endurbræðsluna.
Málmsteypan býður upp á aðra leið: að halda hráefninu innanlands og breyta því í nýjar vörur fyrir íslenskt samfélag.
Brotajárn sem fellur til hérlendis
Brætt með íslenskri raforku
Fullkláraðar vörur
Kolefnisspor
Bræðsla járns krefst mikillar raforku. Þar hefur Ísland mikilvægt forskot, enda byggist íslensk raforkuframleiðsla að stærstum hluta á endurnýjanlegum orkugjöfum. Tölur um uppruna og þróun íslenskrar raforkuframleiðslu má nálgast hjá Orkustofnun.
Með því að endurbræða brotajárn hjá Málmsteypunni nýtum við íslenska raforku og komumst hjá flutningi hráefnisins til vinnslu erlendis. Jafnframt þarf ekki að flytja fullunna vöru aftur til Íslands.
Samkvæmt úttekt VSÓ er kolefnisspor framleiðslu Málmsteypunnar um 86 kg CO₂ á hvert tonn, að meðtöldum flutningi. Til samanburðar var kolefnisspor þeirra erlendu framleiðslukosta sem skoðaðir voru á bilinu 1.220–1.780 kg CO₂ á tonn.
Miðað við yfir 600 tonna árlega endurvinnslu þýðir þetta að kolefnisspor framleiðslunnar er meira en 90% lægra en hjá samanburðarkostunum og að árlega sparast yfir 770 tonn af CO₂ samkvæmt forsendum úttektarinnar.
kg CO₂ á tonn, að meðtöldum flutningi
Samkvæmt úttekt VSÓ og forsendum hennar
Meira en 90%
Lægra kolefnisspor
770+ tonn CO₂
Sparast árlega
Sérstaða
Í dag er Málmsteypan elsta starfandi endurvinnslufyrirtæki á Íslandi og eina fyrirtækið hér á landi sem framleiðir brunnlok, niðurföll og stofnlok.
En íslensk framleiðsla snýst um meira en upprunaland vörunnar.
Hún snýst um að nýta hráefni sem þegar er til staðar. Að varðveita og þróa iðnþekkingu. Að stytta leiðina frá hráefni að fullunninni vöru. Að efla innlenda framleiðslugetu og gera íslenska innviði síður háða löngum alþjóðlegum aðfangakeðjum.
Saga Málmsteypunnar hófst vegna þess að vöruskortur kallaði á íslenskt hugvit og betri nýtingu þeirra hráefna sem voru fyrir hendi.
Miðhraun 6, 210 Garðabær
Rúmum 80 árum síðar á sú hugsun jafnvel enn betur við.
Eina framleiðslan á Íslandi
Málmsteypan býr yfir áratuga reynslu í framleiðslu brunnloka, niðurfalla og sérsmíðaðra lausna fyrir sveitarfélög, verktaka og stóriðju, með áherslu á gæði, áreiðanleika og fjölbreyttar þarfir viðskiptavina.
Hjá Málmsteypunni er brotajárn ekki endapunktur. Það er upphafið að nýrri vöru, nýju hlutverki og nýjum verðmætum fyrir íslenskt samfélag.
Veljum íslenska framleiðslu fyrir innviði framtíðarinnar.
